Kwatera Pionierów Szczecina
Pomniki i miejsca pamięci
W połowie lat siedemdziesiątych została uporządkowana najstarsza polska kwatera przy alei zachodniej,którą zniszczono w 1957r.Z inicjatywy Lubomira Mellowa,Franciszka Jamrożego i Brunona Taydelta zbudowano tu obelisk,który został odsłonięty 26.04.1975r.,w trzydziestą rocznicę zajęcia Szczecina przez wojska radzieckie

Wiodok na kwaterę
i polskie.W artykule zawarte są również wspomnienia o kilku Pionierach Szczecina,jak i nazwiska umieszczone na tablicach.
Autorem pomnika był rzeźbiarz Stanisław Rudzik.Miał on kształt podobny do pnia drzewa i napis „Kwatera Pionierów Szczecińskich 1945-1946”.W 1995r w jego miejsce postawiono Pomnik Pionierów Szczecina 1945-1946. Autorem projektu jest Jakub Lewiński.Dawny pomnik został przeniesiony w stronę części centralnej Cmentarza.Pomnik ten powstał dzięki determinacji jednego z pionierów Szczecina Stanisława Laguna i kilku podobnych mu zapaleńców.To dzięki nim właśnie w dn 13.10.1993r powstał przy Telewizji Szczecin Komitet Budowy Tablicy Pamiątkowej Pionierów Szczecina.
Stanisław Lagun
O tej pracy wspomina tak Stanisław Lagun:”Pamięć o szczecińskich pionierach,zwłaszcza tych,którzy zginęli śmiercią tragiczną zaraz po wojnie w latach 1945-1946 z rąk dezerterów sowiecki czy niemieckich,była zawsze mi bliska.Sam byłem pionierem,nosiłem w sobie wspomnienia tamtych strasznych,brzemiennych zbrodnią i bezprawiem lat,w których ginęli młodzi ludzie,nawet dzieci.Choć wojna skończyła się,każda noc była jeszcze frontem.Trzeba było mieć iście benedyktyńską cierpliwość,żeby uparcie zbierać,kompletować imiona i nazwiska,szukać ich we wszystkich możliwych annałach i kronikach,zawzięcie szperając w dokumentach archiwalnych...(...)
Praca ta,trwająca trzy lata została uwieńczona pomyślnym rezultatem.Udało się zebrać imiona i nazwiska pionierów oraz ustalić daty ich śmierci.Zostały one uwiecznione na jedenastu tablicach pamięci.Dwunasta tablica,nie zawierająca żadnego nazwiska,symbolizuje pochowanych bezimiennie.
Widnieje na niej napis:”WSZYSTKIE INNE NAZWISKA,WYPADŁE Z ZAWODNEJ PAMIĘCI TEŻ SĄ ZAPISANE W KSIĘDZE ŻYWOTA WIECZNEGO”.Zdanie to ułożył pisarz szczeciński,Tadeusz Zwilnian Grabowski,który posłużył się parafrazą słów z Księgi Daniela.
Wokół pomnika ustawiono krzyże, które upamiętniają poległych pionierów Szczecina.
Ku pamięci pionierów ze wspomnień:
Adam Kazek-więzień hitlerowskiego obozu w Dachau,spędził tam trzy lata.Po wyjściu z obozu szczęśliwie spotkał swą narzeczoną,a po ślubie zamieszkał z nią w Szczecinie-Golęcinie.Wraz z żoną prowadził mały interes-sklep spożywczy.Starym motocyklem rozwoził towar z Golęcina do centrum miasta.Miał 32 lata.16.02.1946r,jadąc z towarem,natknął się na żołnierzy sowieckich,którym bardzo spodobał się jego motocykl.Zapragnęli go zdobyć za wszelką cenę.Jeden z nich wziął motocyklistę na cel,strzelił w plecy.Adam Kazek nie dojechał do celu,nie wrócił do ukochanej żony i synka.
Tadeusz Jatczak-człowiek morza,bosman marynarki handlowej,służył na okręcie ORP ORZEŁ,walczył w obronie Westerplatte.Jako jeniec wojenny osadzony był w Oflagu II c Woldenberg.Usiłował zbiec.Został złapany,znalazł się w obozie jenieckim w Szczecinie-Niemierzynie.Po wyzwoleniu wstąpił do milicji.13.01.1946r pijany żołnierz sowiecki zaatakował kobietę.Słysząc krzyk gwałconej,Tadeusz Jatczak pospieszył jej z pomocą.Interweniował patrol wojskowy.Wywiązała się ostra strzelanina,w której sprawca napadu został ciężko ranny,a Tadeusz Jatczak zginął.Początkowo pochowany został w parku Żeromskiego,ale po ekshumacji spoczął na Cmentarzu Centralnym w mogile zbiorowej jako Nieznany.
Marian Strugała-w maju 1945 r założył pierwszy w Szczecinie lokal gastronomiczny.Restauracja „Portowa” położona była przy ul.Swarożyca 5,w budynku obecnego Teatru Polskiego,obok ówczesnego kina Bałtyk.Pod koniec sierpnia 1945r napadło na nią kilku uzbrojonych bandytów.Dotkliwie pobito właściciela,który zmarł.Pochowany został w Kwaterze Pionierów 21.09.1946r.
Tadeusz Dzięcioł-podchorąży Wojska Polskiego,lat 19.Zginął w niewiadomy sposób,bowiem wszystkie dowody jego śmierci zostały zniszczone.